Problemen met Ierse Dactylorhiza's

[Ed van Wijngaarden]

Ik ben van 23 juni t/m 8 juli naar Ierland geweest. Dit was niet de eerste en zeker niet de laatste keer. Wat barst dit land van de orchideeën!
Een aantal zeer mooie groeiplaatsen bezocht, met name in kustgebieden. Anacamptis pyramidalis is in deze tijd algemeen en ik heb enkele plekken gezien met meer dan tienduizend exemplaren.

Interessant én lastig zijn echter de Dactylorhiza's.

Dactylorhiza fuchsii en D. maculata zijn algemeen en in deze tijd is ook D. purpurella veel te vinden.
Vanaf eind mei tot half juli zijn er zo'n 10 soorten Dactylorhiza's te vinden.

Hieronder een aantal probleemgevallen. Mogelijk kan iemand die de Britse eilanden bezocht heeft hier een mening over geven. Ik heb zo mogelijk aangegeven waar ik zelf op uit kom:

1. Dactylorhiza praetermissa?






In Nederland gevonden zou ik deze plant zonder twijfel een Rietorchis noemen. Deze komt echter volgens de gevestigde orde in Ierland niet voor!
Op 24-6-2007 genomen op North Bull Island, een eilandje pal voor Dublin en een orchideeënparadijs. Aan Dactylorhiza's waargenomen in ieder geval: D. fuchsii, D. incarnata, D. incarnata subsp coccinea en D. purpurella, allen in honderden exemplaren.
Daarnaast veel planten die ik niet direct thuis kon brengen. Er zal ongetwijfeld veel hybridisatie voorkomen.

Deze plant had ongevlekte bladeren. De Rietorchis komt pal aan de overkant van de Ierse zee in Engeland wel veel voor.

2. Dactylorhiza incarnata subsp. coccinea x purpurella ?
of misschien
Dactylorhiza fuchsii x incarnata subsp. coccinea ?

De bladeren zijn ongevlekt. D. incarnata subsp. coccinea stond er pal naast, dus dat is waarschijnlijk een van de ouders.
Ik zie er weinig invloed van D. fuchsii in, dus mogelijk Dactylorhiza incarnata subsp. coccinea x purpurella ?
24-6-2007, North Bull Island.




3. Dactylorhiza fuchsii x incarnata?

De bladeren zijn gevlekt, zelfs ringvormig. Ook Gevlekte rietorchis is in Ierland niet gemeld, dus er van uitgaande dat het een hybride is moet er D. fuchsii in zitten.
24-6-2007, North Bull Island.



4. Dactylorhiza maculata x purpurella ?

D. purpurella stond in de buurt en ook de bloemvorm wijst op invloed van purpurella (ruitvormige lip met enisgszins naar boven gekrulde rand).
De bladeren zijn echter m.i. nooit zo sterk gevlekt bij purpurella.
D. maculata stond in de buurt.
1-7-2007, Mullaghmore, Co. Sligo, wegberm.




5. Dactylorhiza traunsteinerioides ?

Deze komt alleen op de Britse eilanden voor. In het veld vond ik deze plant al afwijkend maar na vergelijking met Landwehr en Orchids of Britain and Ireland komt dit heel dicht in de buurt van deze soort. Landwehr geeft bovendien een stip aan precies op de plaats waar ik hem gevonden heb.

4-7-2007. Umbra, Co. Londonderry (Noord-Ierland); duinvallei.





Alle reacties zijn welkom!

Met vriendelijke orchideeëngroeten,

Ed van Wijngaarden

[Walter]

Dag Ed,

ik denk idd dat je een hele hoop hybriden hebt gevonden. Dat is niet te verwonderen, want zodra er meer dan één Handekenskruid voorkomt op een bepaalde plek, heb je prijs.
Zelf zag ik in de Engelse duinen veel kruisingen tussen D. fuchsii en D. purpurella en D. incarnata en D. purpurella. De eerste hybride sond in volle bloei in de tweede week van juli terwijl de laatstgenoemde dan al ver uitgebloeid was.
Ik vind dat je eerste hybride veel weg heeft van wat ik zag in Engeland en volgens mij de hybride was tussen purpurella en fuchsii.

Bij jouw 2e hybride is de invloed van incarnata s.l. duidelijk merkbaar aan de bladeren. Kruisingen met fuchsii/maculata geven haast altijd vlekken op de bladeren, dus is vermoedelijk je eerste hypothese juist (inc. x purp.)

Bij de 3e hybride zie ik de dikke spoor en de opgeheven petalen van incarnata, terwijl de rest vermoedelijk van fuchsii/maculata komt.

Geval 4 : jouw hypothese lijkt me juist

Geval 5 : dit lijkt idd op D. traunsteineroides, al is de middenlob van de lip nog niet lang genoeg.
(deze soort heeft een zogenaamde majalis-lip, met grote middenlob en relatief kleine zijlobben)
D. traunsteineroides groeit ook in nattere biotopen dan de praetermissa/fuchsii/maculata, maar dat kan ik niet direct afleiden uit de foto's.
Het probleem met deze soort is dat hij zeer gemakkelijk kruist met andere Handekenskruiden en daardoor vaak verdwijnt in een hybridenzwerm. Ze zijn dan al nooit talrijk aanwezig, waardoor ze gemakkelijk anoniem blijven.

Ik hoop dat je van andere mensen nog nuttige tips mag krijgen !

[Ed van Wijngaarden]

Hallo Walter,

Dank voor je bericht; voor mij zeker verhelderend. Achteraf blijk ik nog veel meer hybriden te hebben gefotografeerd dan ik dacht.
De verklaring voor de eerste plant is inderdaad meer plausibel dan de Rietorchis.

Volgens Simon Harrap, de mede-auteur van het boek "Orchids of Britain and Ireland" is de laatste plant ook een hybride, nl. van Dactylorhyza fuchsii en D. purpurella. Hij schrijft mij:

"The bold loop markings on the lip seem unlike trausteinerioides (but right for fuschii), and the plant seems to have relatively small flowers in a dense head (not big flowers in a loose head). The spots on the leaves are also wrong for Pugsley's (should, if anything, be finer spots towards the tip of the leaf). Finally, the late date and probably also the habitat are wrong."

Moet ik toch weer een keer terug voor "Pugley's marsh orchid" (D. traunsteinerioides).

Met vriendelijke orchideeëngroeten,

Ed van WIjngaarden