Forum Werkgroep Europese orchideeën (WEO)

Vandaag aan de hand van de Epipactis-site van AHO Bayern een andere/nieuwe manier gebruikt om E.muelleri te onderscheiden van E.helleborine.

En met succes! De site beschrijft duidelijk hoe het zuiltje een determinatiekenmerk heeft, welke zeer goed te gebruiken is.

In geval van E.hellerborine is de anthere (kapje) van het zuiltje kort en stomp. Het zuiltje is niet langer dan de poliniën.

In het geval van E.muelleri is de anthere spits, en steeks ver voorbij de poliniën. Dit is met name goed vanaf de zijkant te beoordelen. Zie foto.
De anthere is ook te beoordelen in het knop-stadium. Dit maakt vegetatief determineren dus ook mogelijk. (Het is natuurlijk niet de bedoeling om iedere keer maar knopjes los te peuteren).

Één van de planten die ik vandaag zag, heb ik op de foto gezet omdat deze al geheel uitgebloeid was.
Toen ik de foto thuis echter bekeek, blijkt de plant nooit in bloei gestaan te hebben. Er is namelijk sprake geweest van cleistogamie. De (zelf)bestuiving heeft al plaatsgevonden voordat de bloemen zich openden.
Voor E.muelleri wordt dit in enkele literatuur beschreven. Ik had het echter nog niet eerder waargenomen.
Epipactis muelleri var. cleistogama is overigens geen goede naam voor de plant. Deze naam is namelijk een synoniem voor E.leptochilla subsp.leptochilla

m.vr.gr. Mark

Dag Mark,

Interessant artikel; ik had er nog niet van gehoord.
Is het zo dat dit elk jaar voor de betreffende plant opgaat; of is dit een incidenteel geval en kan de plant volgende keer weer in bloei komen?

Ik zou het niet weten. Dat zal een bezoek, volgend jaar moeten uitwijzen.

Gr Mark

Dag allen,

ter vergelijking een foto van Epipactis helleborine, die een vrij stomp uiteinde heeft en waar bij de anthere niet verder uitsteekt dan de pollenmassa. Aanvulling op de foto van Mark, de pollenmassa is grotendeels al verwijderd.

Foto is gemaakt met een telefoon, vandaar dat de kwaliteit iets minder is, desalniettemin zijn alle kenmerken goed zichtbaar (anthera, pollenmassa, rostellum).

M.v.gr. Mark

Ik heb de foto van Mark even bewerkt om aan te geven waar normaliter de pollenmassa zit. Dit zodat duidelijk is dat de anthere echt uitsteekt.

M.v.gr. Mark

Zo hebben Mark en ik de plant van onderstaande foto ook kunnen determineren als Epipactis x reinekei (E.helleborine x E.muelleri).

Het zuiltje was, zoals eerder genoemd, precies als die van een E. muelleri, net als veel overige kenmerken van de plant.
De bloemkleur was echter als een E. helleborine.

Het zuiltje bracht in deze dus weer uitkomst.
gr. Mark

Aanvulling: bij de E. x reinekei zijn de bladen minder langgerekt en meer eirond. De bladrandpapillen van de hybriden hebben het karakter van een E. helleborine.

M.v.gr. Mark

om duidelijk te zien hoe de Epipactis bloemen eruit zien, kijk eens in het boek "The flower of the European Orchid"van Claessens en Kleynen uitgave 2011 blz 91 t/m 107

Jan

Hallo allemaal,

In ons boek kun je inderdaad de verschillen duidelijk zien, vooral op de langsdoorsnede van een bloemknop van E. muelleri, die overigens altijd autogaam is! (kan ook niet anders, want het clinandrium ontbreekt, de pollinia zakken vanuit de anthere direct op de stempel. Dit hebben Jacques en ik ook al beschreven in een artikel uit 1991, gratis te downloaden op onze site http://www.europeanorchids.com ---> PDF nummer 07.

groeten,

Jean

Hallo Jean,

hebben jullie al meer E.muelleri gezien welke cleistogaam bestoven werd?

gr. Mark

Hoi Mark,

Bij ongunstige weersomstandigheden kan E. muelleri inderdaad ook cleistogaam zijn. Uit je foto is echter niet zonder meer af te leiden dat dit een cleistogaam exemplaar is: de zaaddoos is al behoorlijk gezwollen en de bloemetjes zijn al helemaal bruin. Of waren de topbloemetjes nog wit? Bij een echt cleistogame bloei zie je beide bloeistadia aan dezelfde plant: knoppen die nog open moeten gaan en dus nog de oorspronkelijke kleur hebben en knoppen die al bestoven zijn en dus bruinig of geheel bruin zijn. Als voorbeeld heb ik een cleistogame Limodorum abortivum bijgevoegd, waarbij je duidelijk beide stadia kunt herkennen.

groeten,

Jean

Hoi Jean,

bij deze plant waren alle bloemen al uitgedroogd. Ik meende echter waar te nemen dat alle 'bloemen' gesloten zijn gebleven.
Als ik iets eerder zou zijn geweest had ik wellicht nog verse bloemknoppen kunnen vinden.

Wellicht dat jij ook een antwoord weet op de vraag de Eric eerder in dit topic stelde: 'Is deze plant elk jaar cleistogaam?' (er vanuit gaande dat het een cleistogame bestuiving betreft.

gr. Mark

Hoi Mark,

Epipactis muelleri bestuift zich al voor de anthese, dat wil zeggen voordat de bloemknop open gaat. Dat is regel, maar je kunt hierbij niet spreken van cleistogamie, omdat de bloem normaal gesproken wel opengaat. Of er bij een individuele plant sprake is van constante cleistogamie weet ik niet, dan zou je die plant over meerdere jaren moeten volgen.
Wat je wel ziet bij planten die ook cleistogaam bloeien, is dat dit afhankelijk is van de klimatologische omstandigheden. Epipactis leptochila kan in de Eifel cleistogaam zijn als het te heet of te koud/nat is, maar kan wel (iets) opengaan bij gunstig weer. Hetzelfde geldt voor Limodorum abortivum: ook hier is het opengaan van de bloemetjes afhankelijk van het weer.
Zelfs een notoir cleistogame soort als Epipactis phyllanthes die bij Brussel groeit zijn er in sommige jaren een of enkele planten met iets geopende bloemen.

groet,

Jean

J. Claessens schreef: Wat je wel ziet bij planten die ook cleistogaam bloeien, is dat dit afhankelijk is van de klimatologische omstandigheden. Epipactis leptochila kan in de Eifel cleistogaam zijn als het te heet of te koud/nat is, maar kan wel (iets) opengaan bij gunstig weer.

Het afgelopen voorjaar (zeer warm en droog) zou dus een verklaring kunnen zijn. Ik zal de plant komend jaar specifiek nog eens opzoeken. Indien mogelijk zal ik er dan nog op terugkomen.

Dankje voor de informatie.

Gr. Mark