Orchis langei x Orchis provincialis ??

[F. Thys]

Dank zij Walter Van Looken beschikken wij intussen over het nummer van l'Orchidophile waarin Jean-Pierre Amardeilh Orchis xnavarrensis beschrijft, zijnde de hybride tussen Orchis langei en Orchis provincialis. Het staat voor ons nu vast dat hetgeen wij gefotografeerd hebben inderdaad deze hybride is. De meeste exemplaren die wij gezien hebben, vertonen weliswaar een nog duidelijker gele lip dan de afbeeldingen die Amardeilh geeft, maar dit komt ongetwijfeld doordat op onze groeiplaats enkele Or. provincialis planten aanwezig waren met een wel hevige gele kleur. Amardeilh wijst er overigens op dat deze hybride in de provincie Navarra, dit is op 150 à 200 km van onze locatie vandaan, vrij veel voorkomt en dat de verschijningsvorm, vooral wat kleur betreft, erg variabel kan zijn. Amardeihl verdedigt zelfs de stelling, die overigens vroeger al én door Buttler én door Kretzschmar/Eccarius/Dietrich verkondigd is dat de zogenaamde rose vormen van Orchis provincialis eigenlijk niet bestaan en ook dergelijke hybriden zijn. Wij hebben onze foto's nog eens nagekeken en geven hier een afbeelding, genomen op de fameuze locatie waar er meer hybriden dan ouderparen voorkwamen, waarbij niet het minste geel te zien is, maar waar verschillende kenmerken er op wijzen dat het ook een hybride is: de groene stengel (bij langei is die bovenaan rood), het spoor dat op het einde verdikt zoals bij provincialis, de vrij compacte bloeiwijze en de erg roze kleur van de gehele bloem wijzen allemaal in de richting van een hybride langei x provincialis. Vroeger zou zo'n exemplaar mogelijk als roze vorm van Orchis provincialis aanzien zijn. Het is trouwens de vraag of de Orchis langei die wij bij onze hybriden op dit forum gepubliceerd hebben, dat wel zijn. Mogelijk hebben zij ook invloed ondergaan van Or. provincialis, zeer zeker het laatste wel erg roze exemplaar (let ook op de brakteeën die ook groen vertonen). Wij leggen deze opnamen bij gelegenheid voor advies voor aan Amardeihl. Als illustratiemateriaal voegen wij nog een foto toe van een echte Orchis langei, op een andere locatie waar geen hybriden aanwezig waren: let op de ijle bloeiwijze, de roodaangelopen stengel en de toch veel meer donkere bloemkleur. Wat de opnamen van Gerrit betreft, dat zijn zeker hybriden tussen mascula en provincialis. Maar misschien kan Gerrit, die intussen ook dat nummer van l'Orchidophile heeft, met illustratiemateriaal uitleggen waarom dit inderdaad Orchis xpenzigiana is. Eén bemerking nog: dit onderwerp bewijst het belang van dit forum. Zonder dit forum waren wij er nooit achter gekomen een pas beschreven hybride ontmoet te hebben.

Hartelijke groeten

Frans

DSCN2830 (600 x 800).jpg (87.76 KiB) 5098 keer bekeken

DSCN3027 (600 x 800).jpg (96.32 KiB) 5098 keer bekeken

[gerritverhellen]

In de Corbières komen O. mascula en O. provincialis veel voor. Daar de twee soorten in ongeveer hetzelfde biotoop voorkomen en tevens op hetzelfde moment bloeien vind je dan ook makkelijk de hybride O. xpenzigiana.
Deze hybride is vrij eenvoudig te herkennen.
De kleur van de bloemen is niet zo roodpaars als bij O. mascula maar onder invloed van O. provincialis eerder rozerood. Dit kan variëren van licht- tot donkerroze. Soms kunnen delen van de bloem, vooral dan de witte vlek op de middenlob van de lip, gelig zijn.
In het veld valt die afwijkende kleur onmiddellijk op.
De stengel is vooral aan de top minder fel paars, eerder bruinig tot groenig.
De bracteeën zijn dikwijls met groene vlekken.
Het belangrijkste kenmerk is de vorm van de lip. O.provincialis heeft een typisch gebogen lip. In de engelstalige literatuur gebruiken ze de rake omschrijving "like a sheeps nose". De Fransen heten dit "genouillé" wat knievormig gebogen betekent. O. langei heeft dit kenmerk ook, vandaar dat de hybride met O. provincialis dit kenmerk eveneens uitgesproken bezit. Bij O. xpenzigiana is dit dikwijls minder duidelijk omdat O. mascula een vlakke lip heeft.
Foto 1 toont de gebogen lip van O.provincialis.
Foto 2 O. xpenzigiana met hetzelfde kenmerk.
Foto 3 Een lichtroze vorm van O. xpenzigiana.
Foto 4 de habitus van O. xpenzigiana

Orchis provincialis_IMG_0315_1.JPG (273.24 KiB) 5085 keer bekeken

Orchis xpenzigiana_IMG_0327_1.JPG (329.78 KiB) 5085 keer bekeken

Orchis xpenzigiana_IMG_0299_1.JPG (308.22 KiB) 5085 keer bekeken

Orchis xpenzigiana_IMG_5767_1.JPG (448.37 KiB) 5085 keer bekeken

[F. Thys]

Jan,

Bij het uitwerken van mijn verslag over deze Spanje-reis raadpleeg ik geregeld jouw vindplaatsgegevens. Nu blijkt dat jij in 1999 in Llorengoz, de plaats waar je toen zoveel gieren gezien hebt, je 5 exemplaren genoteerd hebt van ... O. langei x O. provincialis. Wij zijn dus niet de eersten die in de Spaanse provincie Burgos Orchis xnavarrensis waarnemen. Onze beide vindplaatsen liggen wel behoorlijk ver van elkaar verwijderd.

Groetjes

Frans

[Jan Essink]

Frans,

dank voor je antwoord. Wij hebben in het verleden nooit planten beschreven, dit wordt alleen de laatste jaren in samenspraak met Karel Kreutz gedaan.
Wij zien af en toe een naam van een plant opduiken die wij lang geleden al eens hebben gevonden. Zoals ook O. insectifera subsp. subinsectifera. Die hebben wij in 1980 al gevonden en deze is in 1996 pas beschreven.

Jan