Wespenorchis

[eric hartgers]

Onlangs heb ik op diverse plaatsen Brede wespenorchis gezien.
Het viel mij op dat er exemplaren zijn met weinig bloemen en dat op andere plaatsen dichtbloemige exemplaren staan. (zie foto's).
Is daar een verklaring voor?

[Jos Lammers]

Beste Eric,

Ik ben doende in de duinen van Zuid Kennemerland de Duinwespenorchissen op te meten. Inderdaad opvallend is het dat ook daarbij een aantal grotere exemplaren veel bloemen hebben (max 38) en daarbij behoorlijk dichtbloemig zijn (maar niet zo als op jouw foto) en vooral de kleinere exemplaren weinig bloemen (ondergrens was 7) en daarbij ijl van bloeiaar. Het plan is om de opmetingen die ik aan de wespenorchissen (alle ssp neerlandica) gedaan heb in een verslagje te zetten.

Groet
Jos

[Ton]

Hallo Eric en Jos.

Hier in Assen heb ik exemplaren gezien van ca. 50 cm hoog met dichte bloemtrossen en van 25 cm met slechts enkele, sterk verspreide bloemen. Zichtbaar verschil was de bezonning. De dichte en grote soorten staan in plantsoenen in de volle zon, de miezerige plantjes onder dicht loofhout. Mogelijk heeft de relatief vruchtbare grond in de plantsoenen er ook mee te maken. (Paul Huf: De beste camera is de camera die je bij je hebt! Ik had dus niets bij me.)

[eric hartgers]

De exemplaren die ik gezien heb zijn allen ongeveer even groot (±40cm hoog). Opvallend dat bij gelijke hoogte toch zoveel variatie kan zijn. De dichtbloemige staat in Apeldoorn in een wegberm de dunbezaaide staat op de Hoge Veluwe. Ik heb daar echter ook zo dichtbloemige exemplaren aangetroffen. Op de Hoge Veluwe staan deze allen langs voetpaden op zandgrond, meest onder loofbomen. Onder rodondendron heb ik de dunbloemige echter tot 70cm hoog gevonden.

[Jos Lammers]

Beste Eric,

Bijgaande foto is op 4 augustus in de Kennemerduinen gemaakt. Het betreft een groepje Duinwespenorchis waarvan een groot (donker bloeiend maar vrijwel uitgebloeid) exemplaar 43 cm hoog (50 bloemen), een kleiner (geel bloeiend, nog in volle bloei) exemplaar 23 cm hoog (24 bloemen) en een heel klein plantje 10 cm hoog (zie uitvergroting).
De variabiliteit binnen de soort is blijkbaar zo groot dat uit een en (zeer waarschijnlijk) dezelfde wortelstok zeer verschillende verschijnigsvormen kunnen ontspruiten!
De planten groeien, tesamen met enige 10-tallen andere in vrijwel open zandgrond met enig duindoorn en weinig gras. Op die plek is een aantal jaren geleden het dennebos gekapt.
Groet
Jos

[Rogier]

De variabiliteit binnen de soort is blijkbaar zo groot dat uit een en (zeer waarschijnlijk) dezelfde wortelstok zeer verschillende verschijnigsvormen kunnen ontspruiten!

Sorry Jos. Maar daar geloof ik niets van.

Uit een wortelstok kunnen twee stengels komen die qua bouw wat verschillen. Verschillen die berusten op het welbekende fenotype. Een scheut is dus wat kleiner of gerekter dan de ander doordat deze net wat minder oud is of wat donkerder staat.

Echter dat een plant met diverse scheuten andere bloemen geeft (dit berust of het eveneens bekende genotype) dat is uitgesloten. Er zijn slechts een paar orchideen die dat kunnen (Dimorphorchis is daar een van).
Uiteraard verschilt de ene bloem een beetje van de ander. Maar een plant met een roodbloeiende tak en een geel bloeiende tak zijn twee planten die toevallig naast elkaar zijn ontkiemd.

Datzelfde zie je terug bij de Dact. maculata subsp. podesta op Terschelling.


Je zou direct zeggen dat dit een kloon is omdat het zo'n compacte pol is maar als je de linkerbloemtak vergelijkt met de grootste twee zie je dat dat niet het geval is. De grootste twee zijn klonen. En de rest?

Tja wie zal het zeggen.

Gr

Rogier

[Jos Lammers]

Beste Rogier,

Natuurlijk heb je gelijk. Planten uit een kloon kunnen niet verschillen qua kleur, alleen qua verschijningsvorm (groot of klein etc) door verschil in groeiomstandigheden. Ik heb de top van de grote plant uitvergroot en daar blijkt toch nog een laatste bloem in bloei en die is geel (zie de niet zo scherpe uitvergroting hieronder). Mijn eerdere bewering van donker was ingegeven door de donker geworden bloemen na de bloei dus niet correct.
De drie sterk in maat verschillende duinwespenorchissen kunnen dus toch uit een wortelstok ontsproten zijn. De bevinding van Eric van sterke verschillen in afmeting en "dichtbloemigheid" van wespenorchissen is dus zeer wel toe te schrijven aan verschil in standplaats.

Vriendelijke groet
Jos

[Walter]

Het feit of een plant veel of weinig bloemen heeft, hangt volgens mij van veel factoren af:
- de ouderdom
- de hoeveelheid licht
- de klimatologische omstandigheden van het jaar daarvoor
- de hoeveelheid energie die een plant heeft moeten opbrengen om zijn vruchten te doen rijpen in het vorige jaar
- (slakken) vraat
- de ontwikkeling tijdens de kieming
- enz.

Zowel biotische als abiotische factoren dus. En dat dan gecombineerd. Met andere woorden: de verscheidenheid is enorm op dat vlak.